Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
Reklama
niedziela, 22 listopada 2026 23:15
Przeczytaj!
Reklama
Reklama
Reklama

Polacy deklarują, że cenią zabytki. Jednak ponad 60 proc. nie wie, jak reagować, kiedy widzi przestępstwo przeciwko nim

W ocenie Polaków zabytki to przede wszystkim architektura, którą należy chronić ze względu na jej dużą wartość historyczną i kulturową. Jednak 61 procent społeczeństwa nie wie, jak zareagować na przestępstwa przeciwko zabytkom i jak można im przeciwdziałać – to wnioski z badania przeprowadzonego przez pracownię Spotlight Research na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Jest to jeden z elementów kampanii społecznej „Zabytki to Twoje dziedzictwo. Nie pozwól niszczyć. Reaguj!” prowadzonej przez NID, która ma zwrócić uwagę społeczeństwa na aspekt ochrony zabytków przed wandalizmem i zniszczeniem.
Podziel się
Oceń

O czym Polacy myślą, słysząc słowo „zabytek”? Głównie o obiektach takich, jak zamki i pałace (55 proc.) oraz budowle sakralne – klasztory, kaplice, fary, kolegiaty (54 proc.). Jako przykłady zabytków najczęściej wymieniano Wawel, Sukiennice, Jasną Górę oraz Pałac Kultury i Nauki.
Warto podkreślić, że zabytki to nie tylko obiekty nieruchome, ale również zabytki archeologiczne i ruchome, do tych ostatnich możemy zaliczyć np. obrazy, numizmaty, medale, ordery, instrumenty.
Bartosz Skaldawski, dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa

Poczucie odpowiedzialności za zabytki rośnie z wiekiem

Dla zdecydowanej większości ankietowanych (91 proc.) zabytki są czymś istotnym. Część Polaków deklaruje, że czuje się związana z jakimś konkretnym zabytkiem. Odpowiedziało tak 38 proc. ankietowanych, częściej starszych niż młodszych (44 proc. w wieku ponad 60 lat i 37 proc. w przedziale wiekowym 18-29 lat). Skąd bierze się to przywiązanie? Osoby starsze częściej niż młodsze twierdzą, że czują się odpowiedzialne za zabytki. W przedziale wiekowym 60+ wskazało tak 69 proc. badanych. Na pytanie: „Czy czujesz się współwłaścicielem zabytku” twierdząco odpowiedziało 36 proc. Polaków. W tej grupie przeważały osoby w wieku od 50 do 59 lat – 46 proc. i powyżej 60 roku życia – 50 proc. Z czego to wynika?
Osoby dojrzałe i starsze mają szerszą perspektywę czasową oraz większe poczucie konieczności zachowania spuścizny poprzednich pokoleń dla przyszłych generacji. psycholog, 
dr Ewa Błońska

Deklaracje niekoniecznie idą w parze z wiedzą
Ochrona dziedzictwa kulturowego, zabytków i tradycji jest ważna dla 95 proc. badanych. Skąd tak wysoki wynik? 31 proc. uważa, że konieczne jest, by zachować je dla kolejnych pokoleń, dla 19 proc. ważna jest ochrona historii i tradycji, czyli dziedzictwa niematerialnego. Jednak tylko około 40 proc. ankietowanych deklaruje, że wie, jak prawidłowo reagować, kiedy dochodzi do przestępstwa przeciwko zabytkowi.

Często w takich przypadkach wiele osób pozostaje biernymi obserwatorami, którzy najwyżej w głębi duszy oburzą się, iż wartościowy obiekt czy przedmiot padł np. ofiarą aktu bezmyślnego wandalizmu, wyrachowanego zniszczenia kierowanego chęcią zysku czy niefrasobliwego zaniechania podjęcia obowiązków wynikających z opieki nad zabytkami. Mimo teoretycznych deklaracji, wciąż brakuje nam poczucia, że mamy prawo do korzystania z wartości historycznych, naukowych i artystycznych zabytków, że powinniśmy czuć się za nie odpowiedzialni, szczególnie jeśli ktoś je niszczy, psuje, bezprawnie wywozi, to pozbawia nas cząstki naszej tożsamości. Poprzez kampanię społeczną „Zabytki to Twoje dziedzictwo. Nie pozwól niszczyć. Reaguj!” wskazujemy, że nie jesteśmy bezradni i powinniśmy podejmować działania, które pozwolą wyciągać konsekwencje wobec osób pozbawiających nas bezcennych świadectw naszej kultury i historii.
Bartosz Skaldawski, dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa
Wśród najczęściej wymienianych przez respondentów przestępstw lub wykroczeń przeciwko zabytkom znalazł się nielegalny wywóz muzealiów (72 proc.), niszczenie zabytków, w tym doprowadzanie ich do ruiny (68 proc.), znacznie rzadziej nieprowadzenie księgi ewidencyjnej zabytku (21 proc.), utrudnianie dostępu do niego i zbycie falsyfikatu (28 proc.) oraz niepowiadomienie o przywiezieniu zabytku (32 proc.).
Wyniki badania pokazują, że wysoki poziom deklaracji o znaczeniu zabytków i konieczności ich ochrony niekoniecznie idzie w parze z wiedzą na ich temat, a szczególnie z tą, jak je chronić przed przestępstwem. To obszar, na którym warto się skupić i edukować społeczeństwo w tym kierunku
Monika Kunikowska, socjolog z pracowni Spotlight Research

Kara za niszczenie lub uszkadzanie zabytków może być bardzo dotkliwa
Tym bardziej, że ludzie często nie mają świadomości co może ich spotkać np. za niszczenie lub uszkadzanie zabytków. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jeśli taki czyn został popełniony umyślnie, osoba, która się go dopuściła, musi liczyć się z dotkliwą karą: grzywny lub pozbawienia wolności od sześciu miesięcy do ośmiu lat.
Często Polacy nie mają świadomości, że takie przestępstwa podlegają wysokiej karze. Mam nadzieję, że takich zdarzeń będzie jak najmniej, jednak warto pamiętać, iż dziedzictwo to nasze wspólne bogactwo, które należy chronić przed aktami chuligaństwa i dewastacji.
Bartosz Skaldawski, dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa
Badania na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa zostały przeprowadzone przez pracownię Spotlight Research metodą CAWI, na przełomie października i listopada 2020 roku, na ogólnopolskiej próbie Polaków liczącej 1023 osoby.
Narodowy Instytut Dziedzictwa to państwowa instytucja kultury, będąca eksperckim i opiniodawczym wsparciem dla Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Misją NID jest tworzenie podstaw dla zrównoważonej ochrony dziedzictwa kulturowego w celu jego zachowania dla przyszłych pokoleń poprzez wyznaczanie i upowszechnianie standardów ochrony oraz konserwacji zabytków, kształtowanie świadomości społecznej w zakresie wartości i zachowania dziedzictwa kulturowego, a także gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o dziedzictwie.


Napisz komentarz

Komentarze

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
KOMENTARZE
J Autor komentarza: Redakcja Treść komentarza: Tak źle to nie życzymy nawet burmistrzowi. Ale przyszedł nam do głowy w redakcji inny pomysł, na aktywny protest mieszkańców Suliszowic: osiedle 600 lecia w Żarkach. Rejon zbliżony do domu burmistrza (nie podajemy dokładnej lokalizacji. Kilka osób z pistoletami (są też rewolwery) hukowymi na kilku ulicach. I kanonada przez godzinę. Koszt, sprawdziliśmy specjalnie w sklepie militaria.pl: 300-400 zł za pistolet, 65 zł za pudełko naboi robiących hałas. Nie ma szans osiągnąć decybeli karabinka ze strzelnicy, ale jakieś 50% jest realne. Zapewniamy, że po takiej demonstracji mieszkańcy Osiedla 600 lecia zrozumieją problem. Ps: chętnie pomożemy rorganizować protest, ale nie zrobimy tego ZA WAS! Data dodania komentarza: 22.11.2026, 19:46 Źródło komentarza: BURMISTRZ LUBI SOBIE POSTRZELAĆ W PARKU KRAJOBRAZOWYM? ADAM ZAMORA BYŁ NA OTWARCIU STRZELNICY, TERAZ BLOKUJE JEJ LIKWIDACJĘ Autor komentarza: B Treść komentarza: Proponuję strzelnicę przenieś obok domu Burmistrza Zamory. Sąsiedzi na pewno będą zachwyceni Data dodania komentarza: 22.11.2026, 18:04 Źródło komentarza: BURMISTRZ LUBI SOBIE POSTRZELAĆ W PARKU KRAJOBRAZOWYM? ADAM ZAMORA BYŁ NA OTWARCIU STRZELNICY, TERAZ BLOKUJE JEJ LIKWIDACJĘ Autor komentarza: Robak Treść komentarza: SZKOŁY WE WSI NIE MA, LEKARZA TEŻ , ALE STRZELNICA JEST !!!! GRATULUJE Data dodania komentarza: 22.11.2026, 11:20 Źródło komentarza: BURMISTRZ LUBI SOBIE POSTRZELAĆ W PARKU KRAJOBRAZOWYM? ADAM ZAMORA BYŁ NA OTWARCIU STRZELNICY, TERAZ BLOKUJE JEJ LIKWIDACJĘ Autor komentarza: A. Treść komentarza: Brawo za takie dziennikarstwo. Trzeba walczyć z jawnym bezprawiem i kumoterstwem. Data dodania komentarza: 18.11.2026, 19:28 Źródło komentarza: BURMISTRZ LUBI SOBIE POSTRZELAĆ W PARKU KRAJOBRAZOWYM? ADAM ZAMORA BYŁ NA OTWARCIU STRZELNICY, TERAZ BLOKUJE JEJ LIKWIDACJĘ Autor komentarza: Paulina Treść komentarza: Ja nie wiem co trzeba mieć w głowie aby między domami zakładać strzelnicę. Tym bardziej po wydarzeniach w Krakowie nie ułatwiajmy dostępu do broni i nie pozwalajmy zakładać strzelnic obok budynków mieszkalnych. Zakazuje się strzelania z petard w Sylwestra a pozwala się na strzały z broni obok domów….😡 Data dodania komentarza: 17.11.2026, 14:18 Źródło komentarza: BURMISTRZ LUBI SOBIE POSTRZELAĆ W PARKU KRAJOBRAZOWYM? ADAM ZAMORA BYŁ NA OTWARCIU STRZELNICY, TERAZ BLOKUJE JEJ LIKWIDACJĘ Autor komentarza: Marek J Treść komentarza: Ja nie wiem jak wy tych dziennikarzy zatrudniacie, przecież osoba co to pisała to nie dość że kompletne bzdury wypisuje to do tego niezbyt mądre, sporo zdań o w zasadzie niczym, jakieś aspiracje autor ma do posadki w onet czy innym szmatławcu widzę. Poza tym, autor pewnie jakiś inżynier zza wschodniej granicy bo na zdjęciach same budowle widzi *uuu prawo budowlane xddd* Data dodania komentarza: 12.11.2026, 20:17 Źródło komentarza: BURMISTRZ LUBI SOBIE POSTRZELAĆ W PARKU KRAJOBRAZOWYM? ADAM ZAMORA BYŁ NA OTWARCIU STRZELNICY, TERAZ BLOKUJE JEJ LIKWIDACJĘ
Reklama
Reklama
Reklama